پوكايوكه

سيستمي بر مبناي استانداردسازي 

استانداردسازي در فرانسه مفهوم محبوبي نيست. زيرا فرانسه به فرهنگ فرديت‌گرا و خلاق خود مي‌بالد. مفهوم استانداردسازي در لغت نشانگر متحدالشكل بودن، تكرار و قالبي محدود است كه از طرف مقامات بالا وضع شده است و عوامل اجرايي بايد خود را در آن بگنجانند. استانداردسازي كه در روش توليد رنو (SPR) وجود دارد، در تضاد با تمام اين پيش‌فرض‌هاست. SPR البته قالبي را تعيين كرده است اما بهبود را بيشتر براساس خوش فكري تاييد مي‌كند تا ارائه دستورالعمل از بالا. استانداردسازي موردنظر نيز مربوط به ايستگاه‌هاي كاري خطوط مونتاژ است و به ترتيب زير عمل مي‌كند:

در فاز طراحي خودرو، بخش مهندسي خودرو به تهيه برگه فرايند عمليات (POS) اقدام مي‌كند كه در آن عمليات اجرايي براي هر مرحله معين، با جزئيات درج شده است، به عنوان مثال جزئيات نصب شيشه جلوي خودرو يا مجموعه چراغ. اين برگه بيشتر مانند راهنماي نصبي است كه همراه با مبلمان بسته‌بندي شده ارائه مي‌شود و نشان مي‌دهد كه براي اجراي عمليات چه قطعاتي موردنياز است، چه ابزاري مورد استفاده قرار مي‌گيرد و عمليات به چه ترتيبي انجام مي‌شود و در آن حتي نحوه كار نيز بيان شده است: تا صداي كليك بشنويد. براي هريك از عمليات اجرايي اصلي، يك برگه وجود دارد. اين برگه نشان مي‌دهد چه كاري را بايد انجام داد، اما به چگونگي انجام كار اشاره نمي‌كند. براي انجام يك عمل منفرد ممكن است راه‌هاي متفاوتي وجود داشته باشد. به مثال مبلمان بسته‌بندي شده برگرديم:‌ راهنماي نصب ممكن است بگويد اول يك تخته را آماده كنيد، بعد آچار و سپس پيچ را برداريد و الي آخر. اما اين مراحل مي‌توانند به ترتيب ديگري نيز طي شوند. براي تعداد انتخاب‌ها محدوديت وجود دارد و برخي از انتخاب‌ها نيز كارايي بيشتري دارند. با اين حال، در يك خط توليد خودرو، درست انجام دادن در مرتبه اول حياتي است زيرا خطر اشتباه را كاهش مي‌دهد و درعين حال مانع از حركات اضافه اپراتور مي‌شود كه اين حركات اضافي همراه با جابه جا كردن قطعات سنگين و همچنين قرار گرفتن بدن در وضعيت‌هاي نامناسب، از عوامل خستگي هستند.

بهترين راه براي انجام اين فعاليت‌ها، صورت‌بندي كردن اجراي آنهاست: قطعات چگونه چيده و به يكديگر وصل مي‌شوند، ابزار چگونه مورد استفاده قرار مي‌گيرند و الي آخر. در روش توليد رنو (SPR) اصل حاكم بر استانداردسازي اين است كه از مسؤول گروه كاري پايه (BWT يا سنگ بناي اوليه در سازمان رنو) خواسته شود بهترين روش عمليات را براي اجراي فعاليت تعيين و در برگه استاندارد عمليات (SOS) درج كند. مسؤول گروه كاري پايه يا استادكار، كسي است كه بهتر از ديگران عمليات را مي‌شناسد و به انجام رساندن فعاليت موردنظر نيز وظيفه اوست. اين فعاليت با دقت بسيار در جزئيات و قدم به قدم انجام مي‌شود. مراحل كليدي و حساس عمليات با تاكيد بيشتري صورت مي‌گيرند؛ مراحلي كه اگر در نهايت دقت انجام نشوند، ممكن است به بي‌كيفيتي و يا فقدان ايمني منجرشوند. هنگامي كه اين روش عملياتي تدوين شود، به استانداردي براي ايستگاه كاري موردنظر تبديل مي‌شود. كليه اپراتورهاي ايستگاه كاري ـ بدون استثنا ـ موظف به اجراي آن هستند تا اطمينان حاصل شود كه عمليات برمبناي استاندارد پيش مي‌رود. اين روند باعث مي‌شود عمليات، فارغ از اين كه توسط چه كسي صورت مي‌گيرد، هر بار دقيقاً به يك شكل ثابت انجام شود ـ با بيشترين و ايمن‌ترين كارايي ـ زيرا حالا ديگر به يك استاندارد تبديل شده كه مسؤول مستقيم عمليات در كارخانه آن را تدوين كرده است. اين كاري بسيار دقيق و پرزحمت است زيرا براي هر عمليات، يك برگه استاندارد عمليات (SOS) وجود دارد و در هر ايستگاه كاري، به طور معمول چندين عمليات انجام مي‌شود.

زماني كه اين استاندارد تاييد شد، براي هميشه به يك اصل ثابت تبديل نمي‌شود. در صورت بروز برخي مسائل و يا ارائه پيشنهاد بهبود از سوي اپراتور، اين برگه مي‌تواند و بايد اصلاح و به روزآوري شود تا دوباره به استاندارد تبديل شود. به بياني ديگر، بهبود فرايند عمليات، خود قسمتي از فرايند عمليات است البته اين موضوع جديدي نيست. در گذشته، استادكارها از اسناد تدوين شده استفاده مي‌كردند تا چنين عملياتي را به انجام برسانند اما اين اسناد توسط دفاتر مهندسي كارخانه تنظيم مي‌شد و كمتر به جزئيات مي‌پرداخت و دقت امروزي نيز كمتر در آن يافت مي‌شد. برگه‌هاي استاندارد عمليات (SOS) امروزه توسط استادكار و از روي برگه‌هاي فرايند عمليات مهندسي تدوين مي‌شوند و استادكار بهتر از هركس ديگري عمليات را مي‌شناسد (و كسي است كه فرايندها را بهبود مي‌بخشد). اين نظام جديد نشان مي‌دهد كه استانداردسازي كاملاً با ابتكار همخواني دارد چون هر دو، قسمتي از يك فرايند را تشكيل مي‌دهند.

روش توليد رنو و بهبود كيفيت

كيفيت يكي از دغدغه‌هاي اصلي توليدكنندگان خودروست. بنابراين مسائل مربوط به كيفيت نيز قسمت عمده‌اي از روش توليد رنو (SPR) را تشكيل مي‌دهند. اين سيستم هيچ فرايند انقلابي را ارائه نمي‌كند بلكه ساختاري را ارائه مي‌دهد كه براساس آن، مجموعه‌اي از فرايندها كه اغلب پيش از SPR نيز وجود داشته‌اند، تحرك بيشتر يابند و رديابي ايرادها را با پيگيري دائم ادامه دهند. كيفيت، عمليات ابتكاري يكروزه يا يك عمليات كماندويي نيست، بلكه يك طرز تفكر و باوري مداوم در فرهنگ كار گروهي است.

استانداردسازي ايستگاه كاري، اولين سنگر براي مبارزه با بي‌كيفيتي است و موجب اطمينان از نظم و ترتيب عمليات مي‌شود. حركاتي كه به درستي و در بهترين حالت ممكن انجام مي‌گيرند، خطر بيشتر اشتباهات را از ابتدا حذف مي‌كنند. در كنار آن نيز سازماندهي، بررسي و رفع ايرادهاي افت شده در ايستگاه كاري را در هر لحظه امكان‌پذير مي‌كند.

SPR همزمان به استانداردسازي فرايندي مي‌پردازد كه در صنعت به طرح‌هاي نظارت مشهور است. اين طرح‌ها ـ همان گونه كه از نامشان پيداست ـ به نظارت بر مراحل مختلف ساخت، هم از ديدگاه محصول و هم از ديدگاه فرايند مي‌پردازند. مفاهيم كليدي كه در اين زمينه استفاده مي‌شوند شامل نمونه، امتحان، كنترل، بازبيني و واكنش متناسب سازمان يافته است. اين كار در شرايط واقعي و به عنوان نمونه، با قرار دادن يك اپراتور ـ چك من ـ در پايان خط گروه كاري پايه ميسر است. وظيفه اين چك من رديابي همه عيب‌هاي بالقوه در يك خودرو، قبل از تحويل آن به مرحله بعد است. وي اختيار دارد تا كليه اجزاي غيرهمخوان را علامت‌گذاري و در صورت لزوم توليد خودرو را متوقف كند و مانع از مرحله بعد شود.

پوكا ـ يوكه يكي ديگر از فرايندهاي كيفيت است. معناي اين تركيب كه در زبان ژاپني ريشه دارد، تقريباً ضد خطاست. مثال خوبي كه در مورد پوكا ـ يوكه در زندگي روزمره قابل مشاهده است، جلوخان پمپ‌هاي بنزين است كه در آن سيستمي وجود دارد كه اجازه نمي‌دهد دهانه لوله يك مخزن گازوئيل وارد مخزن بنزين شود. كارخانه‌هاي مونتاژ خودرو و كارخانه‌هاي توليد نيروي محركه، اصول پوكا ـ يوكه را در هزاران وضعيت متفاوت به كار برده‌اند. مثلاً اپراتورها در كارخانه فلن (Flins) ابزار كوچكي ساخته‌اند كه به كمك آن، هر اپراتوري مي‌تواند دريچه هواي خودرو را در مرتبه اول و بدون نگراني از اين كه آيا جهت آن را درست گرفته است، به راحتي نصب كند. علاوه بر كنترل كيفيت محلي در هر كارخانه، يك كنترل كيفيت نظام‌مند و جامع نيز وجود دارد كه در تمامي كارخانه‌هاي رنو در جهان به كار گرفته مي‌شود. اين فرايند به عنوان نمونه، كاركردهاي صحيح قطعات برقي و الكترونيكي، كاركرد موتور، جعبه دنده و ترمزها و غيره را كنترل مي‌كند. در خاتمه فرايند ساخت نيز خودروها پس از ترك خط توليد، به مسيرهاي رانندگي آزمايشي منتقل مي‌شوند تا آخرين عيب‌هاي ممكن كه شانس عبور از تورهاي كيفيت به كار گرفته شده در مراحل قبل را پيدا كرده‌اند، شناسايي شوند، عيب‌هايي چون صداي اتاق خودرو كه در خط مونتاژ به راحتي قابل رديابي نيستند. SPR همچنين از فنون حل مسئله مانند QC Story استفاده‌اي نظام‌مند مي‌كند. QC Story سيستمي تحقيقي است و به اپراتورها و مديران كارخانه براي شناسايي ريشه يك ايراد يا نقص كمك مي‌كند. الزامات كيفيت در محدوده داخل كارخانه باقي نمي‌مانند و براي مقاطعه‌كاران و تامين‌كنندگان كه قطعات را ارسال مي‌كنند نيز لازم‌الاجرا هستند. SPR مشاركت همه سطوح مديريت كارخانه را در ساختار كيفيت طلب مي‌كند؛ از مدير گروه كاري پايه (استادكار) تا مديرعامل كارخانه.

پيشگيري بهتر از درمان

ابزارهاي اصلي روش توليد رنو، استانداردسازي، كيفيت، كايزن است. ميزان آشنايي با اين ابزارها و به كارگيري آنها براي دست‌اندركاران توليد و ساخت، شامل سطوح متفاوتي است. هنگامي كه يكي از اين ابزارها در كارخانه‌اي ارائه و براي بار اول به كار گرفته مي‌شود، معمولاً كاربرد درماني دارد و براي رفع مشكلات پيش‌بيني شده است. با اين حال، زماني كه دست‌اندركاران آگاهي بيشتري از اين ابزار پيدا مي‌كنند و با به كارگيري آنها آشنا مي‌شوند، تمايل مي‌يابند از اين ابزار براي پيشگيري استفاده كنند و مانع از بروز مسائل در بدو فعاليت شوند و اين موضوع گام مهمي در روش توليد رنوست.

آموزش، بنيان كارايي است

روش توليد رنو تنها مجموعه‌اي از قواعد نيست كه بر روي كاغذ آمده باشد بلكه هدف اصلي آن است كه همه افراد درگير در توليد، از آن استفاده كنند. به همين دليل است كه آموزش در كليه سطوح، دراين شركت از اهميت بسياري برخوردار است و اين آموزش از اپراتورهاي خط توليد شروع مي‌شود. كلاس‌هاي آموزش مهارت به عنوان مكمل استانداردسازي ايستگاه كاري در كليه كارخانه‌ها داير شده‌اند. اپراتورها فارغ از شرايط حاكم بر خط توليد، در اين كلاس‌ها اصول مهارت‌هاي دستي در تخصص خود را مي‌آموزند: آب‌بندي درزها، پيچ كردن، جوشكاري، سيم‌كشي، رنگ‌كاري، بارگذاري قطعات، كار با تجهيزات، تعويض ابزار و غيره. به عنوان مثال يك اپراتور بي‌تجربه به طور معمول تمايل دارد پيچ‌ها را در يك دست گرفته و با دست ديگر، آچار پيچ گوشتي را بگيرد. در كلاس‌هاي آموزش مهارت به اپراتور آموزش داده مي‌شود تا هر دو را با يك دست بردارد. كيفيت، اساس آموزش اپراتور است اما ايمني نيز همان اهميت را دارد. حركت صحيح، حركتي است كه ايمني اپراتور را تامين كند. اين آموزش هر قدر هم كامل باشد، براي تحويل فعاليت به اپراتور جديد كافي نيست؛ آموزش‌هاي ديگري نيز هستند كه در خود ايستگاه كاري ارائه مي‌شوند. اين آموزش‌ها نخست توسط رئيس گروه كاري پايه ارائه مي‌شوند تا مهارت‌هاي موردنياز در گروه تامين شود و سپس اپراتور حاضر در ايستگاه كاري، آن را ادامه مي‌دهد.

آموزش در سه مرحله انجام مي‌گيرد: اول، رئيس گروه كاري پايه، فعاليت موردنظر را به اپراتور نشان مي‌دهد، سپس به اتفاق فعاليت را انجام مي‌دهند و در آخر، اپراتور جديد به تنهايي و تحت نظر رئيس گروه به انجام فعاليت مي‌پردازد. براي تامين اهداف روزمره گروه كاري پايه، رئيس گروه بايد اطمينان يابد كه در هر ايستگاه كاري، تعداد كافي اپراتور آموزش ديده براي تداوم فعاليت وجود دارد. غيبت اپراتور در ايستگاه كاري، نبايد تداوم كار ايستگاه را دچار وقفه كند. اصل آموزش در SPR همه سطوح كاركنان را در كارخانه شامل مي‌شود و در مورد خود روش توليد رنو نيز صادق است و بايد اطمينان يافت كه همه به يك زبان صحبت مي‌كنند و متقابلاً منظور همديگر را مي‌فهمند. كارخانه‌هاي مونتاژ بدنه و توليد نيروي محركه، پس ازگسترش SPR، ميزان ايرادهاي كيفيت را در پايان خطوط خود به يك دهم كاهش داده‌اند.

نوشته شده توسط فرزاد اميرخاني در شنبه 27 مرداد1386

لينك ثابت